Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng trong chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và tự động hóa doanh nghiệp. Để hiểu rõ hơn về công nghệ này, AI có thể được xem xét dưới ba góc nhìn: năng lực, cơ chế hoạt động và mục tiêu ứng dụng. Đây là những cách tiếp cận khác nhau, không phải một hệ phân loại duy nhất và có thể có sự giao thoa. Cùng FPT.AI tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây!
Phân loại trí tuệ nhân tạo dựa trên năng lực
Artificial Narrow Intelligence (ANI – Trí tuệ nhân tạo hẹp)
ANI, còn gọi là Weak AI, là loại AI phổ biến nhất hiện nay. Phân loại trí tuệ nhân tạo này được lập trình để thay thế con người thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ cụ thể với năng suất vượt trội. Tuy nhiên, do chỉ tập trung vào một công việc nhất định, Trí tuệ nhân tạo hẹp không thể thực hiện các nhiệm vụ mà nó chưa được đào tạo.
Siri của Apple và Alexa của Amazon là các trợ lý ảo sử dụng ANI để phân tích các yêu cầu tìm kiếm, phản hồi người dùng và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ thông tin. Tesla cũng ứng dụng ANI trong công nghệ xe tự lái, giúp chiếc xe có khả năng nhận diện môi trường xung quanh và đưa ra quyết định tự động dựa trên dữ liệu cảm biến và camera.

Artificial General Intelligence (AGI – trí tuệ nhân tạo chung)
AGI là trí tuệ nhân tạo tổng quát, có khả năng thực hiện đa dạng các nhiệm vụ tương tự con người, bao gồm học hỏi, suy nghĩ và đưa ra quyết định mà không cần được lập trình trước cho từng nhiệm vụ cụ thể. Phân loại trí tuệ nhân tạo này có thể tự học và thích ứng trong các tình huống khác nhau.
Hiện tại, AGI vẫn chưa thực sự tồn tại và chỉ là lý thuyết. Tuy nhiên, những tiến bộ trong nghiên cứu đang giúp chúng ta dần tiến tới phát triển các hệ thống AGI một phần (Partial AGI).
Trong thực tế, OpenAI có mục tiêu phát triển AGI để tạo ra một loại trí tuệ nhân tạo có thể đóng góp vào lợi ích chung của nhân loại. Họ đang phát triển các mô hình AI có khả năng xử lý nhiều nhiệm vụ khác nhau, tuy nhiên hiện tại những mô hình này vẫn chỉ dừng ở mức ANI.

Artificial Super Intelligence (ASI – Siêu trí tuệ nhân tạo)
Artificial Superintelligence là cấp độ cao nhất của trí thông minh nhân tạo, vượt xa AGI và ANI, với khả năng tự nhận thức và vượt trội về mọi mặt, từ trí nhớ đến khả năng xử lý và đưa ra quyết định. Phân loại trí tuệ nhân tạo này không chỉ có khả năng học hỏi và thích ứng mà còn có khả năng phát triển và cải thiện bản thân liên tục để siêu việt hơn cả con người.
Hiện tại, ASI vẫn chưa được phát triển và chỉ tồn tại trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Các viễn cảnh về ASI thường đặt ra những câu hỏi về khả năng kiểm soát và mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo đối với con người.
Trong các bộ phim như “The Terminator” hay “Her”, ASI có thể tự cải thiện và phát triển đến mức con người không còn khả năng kiểm soát. Tuy nhiên, trong thực tế, phân loại trí tuệ này vẫn là một mục tiêu xa vời của nghiên cứu AI.

>>> ĐỌC NGAY: AI Agents là gì? Sự khác biệt giữa AI Agents và AI Chatbot
Phân loại trí tuệ nhân tạo dựa trên chức năng
Reactive machine (Công nghệ AI phản ứng)
AI phản ứng là phân loại trí tuệ nhân tạo đơn giản nhất. Nó không có khả năng ghi nhớ hay học từ quá khứ mà chỉ có thể phản ứng, xử lý và đưa ra quyết định với các tình huống hiện tại dựa trên những kích thích ngay lập tức.
Deep Blue của IBM là một ví dụ nổi tiếng về Reactive machine trong cuộc sống. Deep Blue được phát triển vào những năm 1990 và đã đánh bại kiện tướng cờ vua Gary Kasparov. Dù không thể ghi nhớ hay học hỏi, Deep Blue có khả năng tính toán và lựa chọn nước đi dựa trên các quy tắc của trò chơi cờ vua.

Limited memory (AI với trí nhớ giới hạn)
Limited Memory AI có khả năng ghi nhớ và lưu trữ dữ liệu trong một thời gian ngắn, phân tích và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu quá khứ và học từ các kinh nghiệm để cải thiện hiệu suất.
Xe tự lái của Tesla ứng dụng AI với trí nhớ giới hạn để phân tích dữ liệu giao thông từ camera. Phân loại trí tuệ nhân tạo này giúp xe tự lái nhận diện làn đường, biển báo hoặc người đi bộ để đưa ra quyết định an toàn.

Theory of mind (AI theo Thuyết tâm trí)
AI theo thuyết tâm trí có khả năng nhận thức về cảm xúc, tâm lý của con người và có khả năng mô phỏng các hành vi xã hội. Mục tiêu của loại AI này là giúp máy móc hiểu và đáp ứng những cảm xúc và ý định của con người để cải thiện giao tiếp và tương tác.
Robot Sophia của Hanson Robotics là một ví dụ ban đầu về AI phát triển theo hướng Thuyết tâm trí. Sophia được trang bị để nhận biết các biểu cảm khuôn mặt của con người và đáp lại bằng các phản ứng phù hợp. Tuy nhiên, Sophia vẫn còn hạn chế, và AI Theory of Mind hiện tại vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và phát triển.

>>> TÌM HIỂU: Sentiment Analysis là gì? Cơ chế hoạt động & 10 lợi ích nổi bật của công nghệ phân tích cảm xúc
Self-awareness (AI tự nhận thức)
AI tự nhận thức là bước phát triển cuối cùng và phức tạp nhất của AI. Phân loại trí tuệ nhân tạo này không chỉ hiểu con người mà còn có khả năng nhận thức về bản thân, có cảm xúc, niềm tin và ý thức về sự tồn tại của chính mình.
Skynet trong bộ phim “The Terminator” là một ví dụ giả tưởng về hệ thống AI có khả năng tự nhận thức, thậm chí có ý muốn bảo vệ bản thân trước những mối đe dọa từ con người. Tuy nhiên, trong thực tế, loại AI này vẫn chỉ xuất hiện trong các tác phẩm khoa học viễn tưởng và chúng ta chưa phát triển được AI có khả năng tự nhận thức.

>>> ĐỌC THÊM: Điểm kỳ dị công nghệ là gì? Technical Singularity có trở thành hiện thực nếu nhân loại đạt được AGI không?
Phân loại AI dựa trên mục tiêu ứng dụng
Phân loại trí tuệ nhân tạo theo mục tiêu ứng dụng giúp doanh nghiệp xác định công nghệ phù hợp với nhu cầu kinh doanh. Các nhóm AI dưới đây được phân chia dựa trên mục đích sử dụng và có thể kết hợp trong cùng một giải pháp để tối ưu hiệu quả vận hành:.
AI tạo nội dung và dữ liệu mới
AI tạo sinh (Generative AI) là nhóm công nghệ sử dụng các mô hình AI, thường dựa trên học sâu, để tạo ra nội dung như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video hoặc mã nguồn dựa trên những quy luật và đặc điểm học được từ dữ liệu huấn luyện.
- Sáng tạo nội dung & Truyền thông: Tự động soạn thảo bài viết tiếp thị, kịch bản quảng cáo, tạo hình ảnh minh họa (ChatGPT, Midjourney).
- Lập trình phần mềm: Hỗ trợ lập trình viên viết mã, phát hiện lỗi và tối ưu hóa đoạn mã (GitHub Copilot).
- Thiết kế sản phẩm: Tự động tạo bản vẽ 3D, phối cảnh kiến trúc hoặc thiết kế bao bì dựa trên yêu cầu từ ngữ.
AI phân tích và dự đoán kết quả
AI phân tích và dự đoán (Analytical & Predictive AI) ứng dụng các mô hình AI để khai thác dữ liệu, phát hiện quy luật và ước lượng xu hướng hoặc kết quả có thể xảy ra. Công nghệ này hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá tình hình và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.
- Dự báo nhu cầu thị trường: Giúp doanh nghiệp bán lẻ tối ưu hóa lượng hàng tồn kho và quản trị chuỗi cung ứng.
- Phát hiện gian lận tài chính: Phát hiện giao dịch bất thường và hỗ trợ cảnh báo/chặn theo quy tắc, thiết kế hệ thống và mức độ tự động hóa.
- Đánh giá rủi ro tín dụng: Phân tích lịch sử hành vi khách hàng để chấm điểm tín dụng tự động.

AI hỗ trợ con người trong công việc
AI hỗ trợ công việc (Augmented AI) là nhóm ứng dụng AI giúp con người phân tích thông tin, xử lý dữ liệu và đưa ra quyết định hiệu quả hơn. Khi kết hợp với công nghệ tự động hóa, AI còn có thể đảm nhận các tác vụ lặp lại nhằm giảm khối lượng công việc thủ công.
- Bản sao số & AI Agent: Hỗ trợ nhân viên tự động tổng hợp thông tin, soạn báo cáo, đặt lịch hẹn và xử lý luồng công việc tự động.
- Bảo trì dự đoán (Predictive Maintenance): Trong sản xuất, Predictive AI phân tích dữ liệu vận hành thiết bị để dự báo nguy cơ hỏng hóc, đưa ra cảnh báo giúp nhân viên chủ động kiểm tra và quyết định thời điểm bảo trì phù hợp.
- Tự động hóa quy trình nghiệp vụ (RPA + AI): Xử lý nhập liệu, đối soát hóa đơn và quản lý hồ sơ nhân sự tự động.
AI tương tác và giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên
AI tương tác (Conversational AI) ứng dụng công nghệ Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và Trí tuệ nhân tạo giọng nói để hiểu, phản hồi và duy trì cuộc trò chuyện tự nhiên với con người qua cả dạng văn bản (text) và giọng nói (voice).
- Trợ lý ảo Tổng đài (Voicebot): Tự động thực hiện hàng nghìn cuộc gọi chăm sóc khách hàng, nhắc lịch thanh toán, xác nhận đơn hàng với giọng nói tự nhiên như người thật.
- Chatbot Chăm sóc khách hàng: Tự động giải đáp các thắc mắc thường gặp 24/7 trên Website, Fanpage, Zalo OA.
- Phân tích cảm xúc hội thoại (Sentiment Analysis): Đánh giá mức độ hài lòng hoặc thái độ của khách hàng thông qua lời nói/tin nhắn để cải thiện chất lượng dịch vụ.
FPT.AI và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo
Nắm rõ các loại trí tuệ nhân tạo là tiền đề để doanh nghiệp lựa chọn đúng giải pháp công nghệ. Là đơn vị tiên phong về AI tại Việt Nam, FPT.AI cung cấp hệ sinh thái sản phẩm ứng dụng các công nghệ AI tiên tiến giúp doanh nghiệp đột phá năng lực vận hành.
Nổi bật trong hệ sinh thái là FPT AI Agents, nền tảng cho phép doanh nghiệp xây dựng và vận hành các nhân sự AI thông minh, ứng dụng AI tạo sinh (Generative AI) kết hợp với dữ liệu và tri thức doanh nghiệp.
FPT AI Agents mang đến nhiều khả năng nổi bật:
- Tự động hóa nghiệp vụ: Hỗ trợ thực hiện các tác vụ trong chăm sóc khách hàng, bán hàng và vận hành nội bộ, giảm khối lượng công việc thủ công.
- Tương tác thông minh: Ứng dụng AI tạo sinh và xử lý ngôn ngữ tự nhiên để hiểu ngữ cảnh, phản hồi linh hoạt và giao tiếp đa ngôn ngữ.
- Kết nối dữ liệu doanh nghiệp: Khai thác kho tri thức và tích hợp với hệ thống nghiệp vụ để xử lý yêu cầu, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao hiệu suất làm việc.

>>>> ĐỌC THÊM:
Lời kết
Tóm lại, việc phân loại trí tuệ nhân tạo theo năng lực, cơ chế hoạt động và mục tiêu ứng dụng mang đến cái nhìn đa chiều về bức tranh công nghệ hiện đại. Lựa chọn đúng loại AI không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn mở ra cơ hội bứt phá vận hành, nâng cao trải nghiệm khách hàng cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.